Raport o wartości i stanie przyrody Lasu Bielańskiego
10. Wnioski i postulaty
Strategia ochrony i wykorzystania Lasu
W warunkach nieuchronnego wzrostu urbanizacji otoczenia oraz intensyfikacji wielofunkcyjnego wykorzystania Lasu,
nie jest możliwe całkowite zahamowanie procesów jego antropogenicznych przekształceń,
w szczególności synantropizacji biocenozy.
Jest jednak możliwa minimalizacja szkodliwych oddziaływań i utrzymanie wartości przyrodniczej Lasu
jako zrównoważonego ekosystemu, bogatego strukturalnie i funkcjonalnie, koegzystującego z wielkomiejskim otoczeniem
i spełniającego jego potrzeby rekreacyjne.
Wymaga to zastosowania ochrony czynnej, sprawowanej przez fachowe, służby, których działania powinny być
koordynowane przez jednego gospodarza. Wszelkie prace, zwłaszcza związane z kształtowaniem drzewostanów,
nie mogą szkodzić przyrodzie Lasu.
Nie ma dotychczas gotowych wzorców ochrony reliktowych biocenoz leśnych na terenach miejskich.
Dlatego realizacja planu ochrony Lasu, zgodnie z jego postanowieniem, powinna być elastyczna
i uwzględniać korekty stosowne do wyników prowadzonych zabiegów.
Wzrost stressu cywilizacyjnego będzie zwiększał zapotrzebowanie mieszkańców miasta na przyjazne obcowanie
z „prawdziwą” przyrodą.
Jej żywe składniki (niektóre zwierzęta) też wykazują skłonność do synantropizacji (synurbizacji) –
szukają szansy przeżycia w dostosowaniu się do bliskości człowieka.
Las Bielański znakomicie nadaje się do spełnienia potrzeby takiej koegzystencji.
Minimalizacja zagrożeń i szkód
Są znaczne możliwości działań w tym kierunku w ramach realnie istniejących środków: Dotyczy to głownie następujących spraw:
- Zagospodarowanie przestrzenne: Otulina leśna, której status jest dotychczas nieuregulowany,
powinna być formalnie uznana za otulinę rezerwatu w rozumieniu Ustawy o Ochronie Przyrody.
W planowaniu i realizacji inwestycji na obrzeżu Lasu powinny być rygorystycznie przestrzegane regulacje prawne
dotyczące oddziaływania na środowisko, w szczególności na stosunki wodne.
Do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego należy wprowadzić zapisy zapobiegające takim przekształceniom
w otulinie i w sąsiedztwie Lasu, które zagrażającym jego przyrodzie.
- Status Lasu: Niekiedy błędnie jest interpretowany termin „rezerwat częściowy”.
Oznacza on dopuszczenie aktywnych form ochrony, a nie ochronę tylko „częściową”.
Zasługuje też na większe wyeksponowanie funkcja naukowa i dydaktyczna tego rezerwatu.
Sąsiedztwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego może tu stworzyć dodatkowe możliwości.
- Gospodarka leśna – cięcia: Przestrzeganie aby nie dokonywano cięć w wydzieleniach drzewostanowych,
dla których w Planie Ochrony przewidziano ich zaniechanie, poza szczególnymi wyjątkami uzasadnionymi
bezpieczeństwem szlaków komunikacyjnych.
Na całym terenie zakaz wycinania jakichkolwiek starych (powyżej 80 lat) drzew.
Decyzje o wycięciu powinny uwzględniać opinię przedstawicieli lokalnej społeczności.
Wszystkie drzewa martwe, które wydzieliły się naturalnie, nie powinny być ścinane, należy je pozostawiać w lesie.
Cięcia przekształcające, przewidziane w dotychczasowym planie ochrony, powinny być znacznie zredukowane.
Przy usuwaniu gatunków obcych należy skoncentrować się na warstwie nalotu i podrostu,
natomiast usuwanie dorosłych drzew ograniczyć do minimum (tylko osobniki wyznaczone komisyjnie),
wykorzystując w większym stopniu naturalne procesy sukcesji regeneracyjnej.
Prace leśne powinny być prowadzone z poszanowaniem specyfiki rezerwatu,
m.in. poza okresem lęgowym ptaków trwającym od marca do sierpnia, najlepiej wykonywać je od października do lutego;
- Renaturalizacja Rudawki: Zaprzestanie kosztownych i szkodliwych prac regulacyjnych, oraz rozpoznanie
i likwidacja przyczyn zanieczyszczenia potoku.
Stworzenie warunków do unaturalnienia biegu rzeki przez pozostawianie w jej korycie martwych drzew
i umożliwienie tworzenia się meandrów oraz nawodnienia przyległej części Lasu.
Stworzenie siedlisk dla fauny nadwodnej (rozwój roślinności wynurzonej, wykształcenie rozlewisk).
Wstępnym warunkiem realizacji wszystkich tych działań jest zapewne ustalenie „właściciela” Rudawki
i dokonanie z nim odpowiednich uzgodnień;
- Nawodnienie Potoku Bielańskiego: Starania zmierzające w tym kierunku powinny wyjść
od znalezienia możliwości hydrologicznych i finansowych.
Odtworzenie Potoku Bielańskiego, poprawiłoby stosunki wodne Lasu, przywróciło warunki bytowania fauny wodnej
i nadwodnej, zapewniło wodopój innym zwierzętom;
- „Rozdeptywanie” Lasu: Jedną z najpilniejszych i najważniejszych potrzeb jego ochrony
jest zapobieganie niekontrolowanemu „rozlewaniu się” penetracji Lasu przez publiczność –
wydeptywanie coraz gęstszej sieci ścieżek. Należy więc znacznie szerzej stosować ogrodzenia,
wykorzystując także „naturalne” ogrodzenia z gałęzi drzew pochodzących z wycinki.
Ławki powinny być rozmieszczane tylko przy głównych szlakach Bardzo potrzebne jest ogrodzenie zewnętrzne Lasu
od ul. Marymonckiej. Powstałe ostatnio w Lesie „dzikie” obiekty – powinny być pilnie usunięte.
- Zachowanie publiczności: Szczególnie chodzi tu o skuteczne egzekwowanie obowiązującego zakazu puszczania psów
oraz o ograniczenie ruchu rowerów do ul. Dewajtis i ewentualnie nielicznych, ściśle wyznaczonych (i wyraźnie oznakowanych)
w tym celu szlaków na obrzeżach rezerwatu. Ostatnio coraz częstsze są przejażdżki jeźdźców konnych –
co też powinno być zakazane lub ściśle ograniczone.
Potrzebne jest wprowadzenie oznakowania informującego o tych zakazach w sposób bardziej komunikatywny niż obecne tablice
z regulaminem rezerwatu.
Potrzebne jest wydanie ulotki zapoznającej publiczność z przyrodą Lasu i zasadach zachowania się w nim.
Zobowiązanie Straży Miejskiej i Policji do stałego nadzoru nad terenem Lasu,
w szczególności do egzekwowania zakazów obowiązujących w rezerwacie.
- Imprezy masowe: Ograniczenie ich organizowania na terenie Lasu (ul. Dewajtis)
i bezpośrednio przy rezerwacie (uzgodnienie z Uniwersytetem Kardynała Stefana Wyszyńskiego),
szczególnie w okresie lęgowym ptaków (marzec – lipiec).
Odciążenie Lasu od masowej publiczności przez stworzenie możliwości wypoczynku na innych terenach Bielan
i bliskiego Żoliborza.
- Ruch na ul. Dewajtis: Podjęcie starań dla jego zmniejszenia (zahamowania wzrostu).
Są tu potrzebne dwa kierunki działań:
(i) Zapewnienie komunikacji miejskiej i dojazdu
do Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego od strony Wisłostrady;
(ii) Ograniczenia szybkości (m.in. „garby”) i nasilenia ruchu
(m.in. ograniczenie wjazdu, stałe przepustki) na ul. Dewajtis;
- Opiekun Lasu: Las Bielański powinien mieć stałego opiekuna mieszkającego na miejscu.
Należy więc wzmóc starania o odbudowę dawnej gajówki, która mogłaby też służyć jako baza dla edukacji ekologicznej.
- Badania nad stanem przyrody Lasu: Chodzi tu o poparcie dla prowadzonych w Lesie badań
nad stanem jego przyrody (botanicznych, leśnych, zoologicznych).
Pilnie potrzebne jest zbadanie stanu wód gruntowych oraz zanieczyszczenia powietrza;
- Koordynacja działań mających znaczenie dla przyrody Lasu, obecnie realizowanych niezależnie przez kilka instytucji.
Powołanie kolegialnego (kilka osób) organu doradczo-opiniującego,
reprezentującego różne zainteresowane środowiska/instytucje
(Gmina¹, Wojewódzki Konserwator Przyrody, przyrodnicy i leśnicy, ZOM²,
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, lokalny samorząd), który umożliwiałby wzajemne uzgadnianie spraw związanych
z Lasem, mógłby też prowadzić działania edukacyjno-propagandowe.
¹) Obecnie Dzielnica.
²) Obecnie Lasy Miejskie – Warszawa.
Zagrożenia
