Raport o wartości i stanie przyrody Lasu Bielańskiego

10. Wnioski i postulaty

Strategia ochrony i wykorzystania Lasu

W warunkach nieuchronnego wzrostu urbanizacji otoczenia oraz intensyfikacji wielofunkcyjnego wykorzystania Lasu, nie jest możliwe całkowite zahamowanie procesów jego antropogenicznych przekształceń, w szczególności synantropizacji biocenozy. Jest jednak możliwa minimalizacja szkodliwych oddziaływań i utrzymanie wartości przyrodniczej Lasu jako zrównoważonego ekosystemu, bogatego strukturalnie i funkcjonalnie, koegzystującego z wielkomiejskim otoczeniem i spełniającego jego potrzeby rekreacyjne. Wymaga to zastosowania ochrony czynnej, sprawowanej przez fachowe, służby, których działania powinny być koordynowane przez jednego gospodarza. Wszelkie prace, zwłaszcza związane z kształtowaniem drzewostanów, nie mogą szkodzić przyrodzie Lasu. Nie ma dotychczas gotowych wzorców ochrony reliktowych biocenoz leśnych na terenach miejskich. Dlatego realizacja planu ochrony Lasu, zgodnie z jego postanowieniem, powinna być elastyczna i uwzględniać korekty stosowne do wyników prowadzonych zabiegów.

Wzrost stressu cywilizacyjnego będzie zwiększał zapotrzebowanie mieszkańców miasta na przyjazne obcowanie z „prawdziwą” przyrodą. Jej żywe składniki (niektóre zwierzęta) też wykazują skłonność do synantropizacji (synurbizacji) – szukają szansy przeżycia w dostosowaniu się do bliskości człowieka. Las Bielański znakomicie nadaje się do spełnienia potrzeby takiej koegzystencji.

Minimalizacja zagrożeń i szkód

Są znaczne możliwości działań w tym kierunku w ramach realnie istniejących środków: Dotyczy to głownie następujących spraw:

  1. Zagospodarowanie przestrzenne: Otulina leśna, której status jest dotychczas nieuregulowany, powinna być formalnie uznana za otulinę rezerwatu w rozumieniu Ustawy o Ochronie Przyrody. W planowaniu i realizacji inwestycji na obrzeżu Lasu powinny być rygorystycznie przestrzegane regulacje prawne dotyczące oddziaływania na środowisko, w szczególności na stosunki wodne. Do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego należy wprowadzić zapisy zapobiegające takim przekształceniom w otulinie i w sąsiedztwie Lasu, które zagrażającym jego przyrodzie.
  2. Status Lasu: Niekiedy błędnie jest interpretowany termin „rezerwat częściowy”. Oznacza on dopuszczenie aktywnych form ochrony, a nie ochronę tylko „częściową”. Zasługuje też na większe wyeksponowanie funkcja naukowa i dydaktyczna tego rezerwatu. Sąsiedztwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego może tu stworzyć dodatkowe możliwości.
  3. Gospodarka leśna – cięcia: Przestrzeganie aby nie dokonywano cięć w wydzieleniach drzewostanowych, dla których w Planie Ochrony przewidziano ich zaniechanie, poza szczególnymi wyjątkami uzasadnionymi bezpieczeństwem szlaków komunikacyjnych. Na całym terenie zakaz wycinania jakichkolwiek starych (powyżej 80 lat) drzew. Decyzje o wycięciu powinny uwzględniać opinię przedstawicieli lokalnej społeczności. Wszystkie drzewa martwe, które wydzieliły się naturalnie, nie powinny być ścinane, należy je pozostawiać w lesie. Cięcia przekształcające, przewidziane w dotychczasowym planie ochrony, powinny być znacznie zredukowane. Przy usuwaniu gatunków obcych należy skoncentrować się na warstwie nalotu i podrostu, natomiast usuwanie dorosłych drzew ograniczyć do minimum (tylko osobniki wyznaczone komisyjnie), wykorzystując w większym stopniu naturalne procesy sukcesji regeneracyjnej. Prace leśne powinny być prowadzone z poszanowaniem specyfiki rezerwatu, m.in. poza okresem lęgowym ptaków trwającym od marca do sierpnia, najlepiej wykonywać je od października do lutego;
  4. Renaturalizacja Rudawki: Zaprzestanie kosztownych i szkodliwych prac regulacyjnych, oraz rozpoznanie i likwidacja przyczyn zanieczyszczenia potoku. Stworzenie warunków do unaturalnienia biegu rzeki przez pozostawianie w jej korycie martwych drzew i umożliwienie tworzenia się meandrów oraz nawodnienia przyległej części Lasu. Stworzenie siedlisk dla fauny nadwodnej (rozwój roślinności wynurzonej, wykształcenie rozlewisk). Wstępnym warunkiem realizacji wszystkich tych działań jest zapewne ustalenie „właściciela” Rudawki i dokonanie z nim odpowiednich uzgodnień;
  5. Nawodnienie Potoku Bielańskiego: Starania zmierzające w tym kierunku powinny wyjść od znalezienia możliwości hydrologicznych i finansowych. Odtworzenie Potoku Bielańskiego, poprawiłoby stosunki wodne Lasu, przywróciło warunki bytowania fauny wodnej i nadwodnej, zapewniło wodopój innym zwierzętom;
  6. „Rozdeptywanie” Lasu: Jedną z najpilniejszych i najważniejszych potrzeb jego ochrony jest zapobieganie niekontrolowanemu „rozlewaniu się” penetracji Lasu przez publiczność – wydeptywanie coraz gęstszej sieci ścieżek. Należy więc znacznie szerzej stosować ogrodzenia, wykorzystując także „naturalne” ogrodzenia z gałęzi drzew pochodzących z wycinki. Ławki powinny być rozmieszczane tylko przy głównych szlakach Bardzo potrzebne jest ogrodzenie zewnętrzne Lasu od ul. Marymonckiej. Powstałe ostatnio w Lesie „dzikie” obiekty – powinny być pilnie usunięte.
  7. Zachowanie publiczności: Szczególnie chodzi tu o skuteczne egzekwowanie obowiązującego zakazu puszczania psów oraz o ograniczenie ruchu rowerów do ul. Dewajtis i ewentualnie nielicznych, ściśle wyznaczonych (i wyraźnie oznakowanych) w tym celu szlaków na obrzeżach rezerwatu. Ostatnio coraz częstsze są przejażdżki jeźdźców konnych – co też powinno być zakazane lub ściśle ograniczone. Potrzebne jest wprowadzenie oznakowania informującego o tych zakazach w sposób bardziej komunikatywny niż obecne tablice z regulaminem rezerwatu. Potrzebne jest wydanie ulotki zapoznającej publiczność z przyrodą Lasu i zasadach zachowania się w nim. Zobowiązanie Straży Miejskiej i Policji do stałego nadzoru nad terenem Lasu, w szczególności do egzekwowania zakazów obowiązujących w rezerwacie.
  8. Imprezy masowe: Ograniczenie ich organizowania na terenie Lasu (ul. Dewajtis) i bezpośrednio przy rezerwacie (uzgodnienie z Uniwersytetem Kardynała Stefana Wyszyńskiego), szczególnie w okresie lęgowym ptaków (marzec – lipiec). Odciążenie Lasu od masowej publiczności przez stworzenie możliwości wypoczynku na innych terenach Bielan i bliskiego Żoliborza.
  9. Ruch na ul. Dewajtis: Podjęcie starań dla jego zmniejszenia (zahamowania wzrostu). Są tu potrzebne dwa kierunki działań: (i) Zapewnienie komunikacji miejskiej i dojazdu do Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego od strony Wisłostrady; (ii) Ograniczenia szybkości (m.in. „garby”) i nasilenia ruchu (m.in. ograniczenie wjazdu, stałe przepustki) na ul. Dewajtis;
  10. Opiekun Lasu: Las Bielański powinien mieć stałego opiekuna mieszkającego na miejscu. Należy więc wzmóc starania o odbudowę dawnej gajówki, która mogłaby też służyć jako baza dla edukacji ekologicznej.
  11. Badania nad stanem przyrody Lasu: Chodzi tu o poparcie dla prowadzonych w Lesie badań nad stanem jego przyrody (botanicznych, leśnych, zoologicznych). Pilnie potrzebne jest zbadanie stanu wód gruntowych oraz zanieczyszczenia powietrza;
  12. Koordynacja działań mających znaczenie dla przyrody Lasu, obecnie realizowanych niezależnie przez kilka instytucji. Powołanie kolegialnego (kilka osób) organu doradczo-opiniującego, reprezentującego różne zainteresowane środowiska/instytucje (Gmina¹, Wojewódzki Konserwator Przyrody, przyrodnicy i leśnicy, ZOM², Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, lokalny samorząd), który umożliwiałby wzajemne uzgadnianie spraw związanych z Lasem, mógłby też prowadzić działania edukacyjno-propagandowe.

¹) Obecnie Dzielnica.
²) Obecnie Lasy Miejskie – Warszawa.

Copyright © Uroczysko Las Bielański w Warszawie, Warszawa 2008-2009
Wszelkie prawa zastrzeżone - All Rights Reserved
Data uruchomienia strony: 22 marca 2008 roku.